Bharat Sandesh Online::
Translate to your language
News categories
Usefull links
Google

     

ਐਚਕਨ
12 Nov 2011

ਅੱਜ ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ‘ਚ ਮੇਰੀ ਅੰਤਮ ਅਰਦਾਸ ਦਾ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਛਾਪਿਆ । ਕਿਸੇ ‘ਚ ਦੋ ਕਾਲਮੀ ,ਕਿਸੇ ‘ਚ ਚਾਰ ਕਾਲਮੀ । ‘ ਪਾਠ ਦਾ ਭੋਗ ‘ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਸਭ ਦੀ ਇਬਾਰਤ ਇਕੋ - ‘ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਬੜੇ ਦੁਖੀ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਮੁੱਖਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸ਼ਾਹੀ ( ਜ਼ੈਲਦਾਰ ) ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਪੰਜਾਬੀ ਅਧਿਆਪਕ ਜੋ ਥੋੜ੍ਹੇ ਕੁ ਦਿਨਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਜੀ ਦਾ ਭੋਗ ਬਾਅਦ ਦੁਪਹਿਰ ਦਿਨ ਐਤਵਾਰ ਸਾਡੇ ਗ੍ਰਹਿ ਕਵਿਤਾ – ਭਵਨ ਨੇੜੇ ਸੇਂਟਪਾਲ ਕਾਨਵੈਂਟ ਸਕੂਲ ਕੰਢੀ ਰੋਡ ਮਲਿਕਪੁਰ ਵਿਖੇ ਪਵੇਗਾ । ਆਪ ਨੇ ਅਰਦਾਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਦੀ ਕਿਰਪਾਲਤਾ ਕਰਨੀ ਜੀ ।
ਅੱਗੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਵੇਰਵਾ । ਹੇਠਾਂ ‘ ਦੁਖੀ ਹਿਰਦਿਆਂ ‘ ਦੀ ਸੂਚੀ – ਪਤਨੀ , ਪੁੱਤਰ-ਨੂੰਹਾਂ , ਧੀਆਂ-ਜੁਆਈ , ਪੋਤੇ-ਪੋਤੀਆਂ ,ਦੋਹਤੇ-ਦੋਹਤੀਆਂ । ਸਭ ਦੇ ਪੂਰੇ ਵੱਡੇ ਨਾਂਅ । ਗੋਤਾਂ-ਕਿੱਤਿਆਂ ਸਮੇਤ । ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਸਭ ਦੇ ਮੋਬਾਇਲ ਨੰਬਰ । ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਨੋਟ ‘ ਵੱਖਰੇ ਕਾਰਡ ਨਹੀਂ ਭੇਜੇ ਜਾ ਰਹੇ ।‘
ਵਾਅਵਾ-ਵਾਹ ! ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਮੰਨ-ਚਿੱਤ ਗੱਦ-ਗੱਦ । ਰੂਹ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਸੰਨੋ –ਪ੍ਰਸੰਨ । ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਘੱਟ ,ਦੇਖ ਕੇ ਵੱਧ । ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ‘ਚ ਲੱਗੀਆਂ ਫੋਟੇਆਂ ਦੇਖ ਕੇ , ਵੱਖ ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ । ਇਕ ਵਾਰ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫੋਟੋਆਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਭੰਬਲਭੂਸੇ ਵਿਚ ਹੀ ਪਾ ਦਿੱਤਾ । ਮੈਨੂੰ ਸਮਝ ਨਾ ਲੱਗੇ –ਇਨ੍ਹਾਂ ‘ ਕਿਹੜੀ ਮੇਰੀ ਐ , ਕਿਹੜੀ ਨਹੀਂ ! ਕੋਈ ਪੂਰੇ ਟੌਅਰ-ਟੱਪੇ ਵਾਲੀ ! ਕੋਈ ਜੱਚਦੀ-ਮਿਚਦੀ ਜਿਹੀ । ਕੋਈ ਢਲਦੀਆਂ ਵੇਲੇ ਦੀ । ਇਕ ਦੋਂਹ ‘ਚ ਹੁਣ ਵਾਲੀ ਸੇਹੀ-ਸੇਹੀ । ਮੂੰਹ ਚਿੱਬ-ਖੜਿੱਬਾ ,ਦਾੜ੍ਹੀ-ਮੁੱਛਾਂ ਜਿਉਂ ਘਾਅ-ਬੂਟ ਉੱਗਿਆ ਹੋਵੇ ਉੱਬੜ ਖਾਬੜ ਥਾਂ ‘ ਤੇ । ਕੋਈ ਵਾਲ ਕਿਧਰੇ ਨੂੰ ,ਕੋਈ ਕਿਧਰੇ ਨੂੰ । ਮੁੱਛਾਂ-ਦਾੜ੍ਹੀ ਵਿਚਕਾਰ ਫਸਿਆ ਮੂੰਹ ਵਿਚਾਰਾ ਊਈਂ ਗਾਇਬ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਫੋਟੂਆਂ ‘ ਚ ਜਾਂ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਲੰਬੂਤਰਾ ਜਿਹਾ ਨੱਕ ਦਿਸਦਾ ਸੀ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ , ਜਾਂ ਮੋਟੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਾਲੀਆਂ ਐਨਕਾਂ । ਪੱਗ ਵੀ ਬਿਲਕੁਲ ਉਹੋ ਜਿਹੀ ਦਿਸਦੀ ਸੀ ਜਿਹੋ ਜਿਹੀ ਬੰਨ੍ਹ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਇਨ੍ਹੀਂ ਦਿਨੀਂ-ਢਿੱਲਕੇ ਲੜਾਂ ਵਾਲੀ । ਢਿੱਲਕੇ ਲੜਾਂ ਹੇਠ ਦੱਬ ਹੋਏ ਕੰਨਾਂ ਵਾਲੀ । ਇਸ ਹੇਠ ਆਏ ਕੰਨਾਂ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਸੁਨਣ-ਸੁਣਾਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਖਹਿੜਾ ਹੀ ਛੁੜਾ ਲਿਆ ਹੋਵੇ ।
ਖੈਰ , ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਸਾਰੀਆਂ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ । ਸਾਰੀਆਂ ਤਾਂ ਕੀ ਕਰਨੀਆਂ ਸੀ , ਮੈਂ ਕਿਹੜਾ ਕੋਈ ਖ਼ਬਰ ਪੜ੍ਹਨੀ ਸੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ‘ ਚੋਂ । ਇਹ ਖ਼ਬਰ-ਖ਼ਬਰ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਭੁੱਸ ਮੁੱਢ-ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਿਆ । ਨਾ ਘਰ ਨਾ ਸਕੂਲੇ । ਮੈਂ ਤਾਂ ਹੋਰਨਾਂ ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗੱਜ-ਵਜਾ ਕੇ ਟੋਕਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ -‘‘ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਲਸੂੜੀ ਆਗੂ ਚੁੰਮੜੇ ਰਹਿੰਨੇ ਆਂ ‘ ਕੱਲੀ-‘ ਕੱਲੀ ਖ਼ਬਾਰ ਤੇ ਕੱਲੇ-ਕੱਲੇ ਵਰਕੇ ਨੂੰ । ਐਮੇਂ ਸਿਰ ਖ਼ਪਾਈ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਨੇ ਓਂ ਵਿਹਲੇ । ਲੱਭਦਾ ਕੁਸ਼ ? ਹੋਇਆ ਕੋਈ ਇਕ-ਅੱਧ ਦੇਖ-ਦੂਖ ਈਂ ਲਈਂ , ਕੋਈ ਖਾਸ-ਉੱਲ-ਖਾਸ । ਕੋਈ ਚੱਟ-ਪਟੀ ਜੇਈ । ਜੇਦ੍ਹੇ ਨਾਲ ਟੈਮ ਪਾਸ ਹੁੰਦਾ ਰਏ ਸਾਰਾ ਦਿਨ । ਓਦਾਂ ਛੇਅ ਘੰਟੇ ਲੰਘਦੇ ਆ ਕਿਤੇ ।‘‘ ਪਰ , ਹੁਣ ਤਾਂ ਮੈਂ ਸੜੇ ਸਕੂਲ ਵਾਲੇ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਵੀ ਨਿਕਲ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ।ਸੇਵਾ –ਮੁਕਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ , ਹੁਣ ਤਾਂ ਬੱਸ ਮੌਜਾਂ ਹੀ ਮੌਜਾਂ ਸੀ ਨਿਰੀਆਂ । ਬੱਝਵੀਂ ਪੈਨਸ਼ਨ , ਗੰਦਵੀਂ ਖੇਤੀ । ਭਰਮੇਂ ਅਰਦਾਸੇ ਕਵਿਤਾਕਾਰੀ ‘ਚੋਂ । ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਨੀ ਸੀ ਖੜੀ ਖ਼ਬਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ।
ਮੈਂ ਸਾਰੀਆਂ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵਰਕੇ ਕੱਢੇ , ਜਿਨ੍ਹਾਂ ‘ਤੇ ਫੋਟੋ ਸੀ । ਇਹ ਵਿਹੜੇ ‘ ਚ ਵਿਛੀ ਦਰੀ ਤੇ ਪਈਆਂ ਸੀ । ਪਈਆਂ ਕਾਹਨੂੰ ਲਿਆ ਕੇ ਰੱਖੀਆਂ ਸੀ ਉਚੇਚ ਨਾਲ । ਆਏ-ਗਏ ਨੂੰ ਦੱਸਣ-ਦਿਖਾਲਣ ਲਈ । ਪਈ -‘ ਦੇਖੋ , ਕਿੰਨੀ ਟੌਅਰ ਖਿੱਚੀ ਆ ਅਸੀਂ ਭਾਪੇ ਆਪਣੇ ਦੀ । ਕਿੰਨੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦੇ ਆਂ , ਕਿੰਨਾਂ ਮੋਹ-ਤੇਹ ਆ ਘਰ ਦੇ ਜੀਆਂ ਨੂੰ ਏਦ੍ਹੇਂ ਨਾਲ । ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ , ਛੋਟਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ।‘‘
ਮੈਂ ਸੋਚਾਂ -‘ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਮੰਨਿਆ ਪਈ ਹੋਊ ਕੋਈ ਮਾੜਾ-ਪਤਲਾ , ਮੋਹ-ਤੇਹ । ਜਾਂ ਊਈਂ ਕਰਦੇ ਹੋਣਗੇ , ਦਿੱਖ-ਦਿਖਾਵੇ ਲਈ । ਅਜੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਕੁ ਜਿੰਨੀ ਲੋੜ ਵੀ ਹੈਗੀ ਸੀ ਮੇਰੀ । ਮੇਰੀ ਕਾਨੂੰ , ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਦੀ , ਪਰ ਫੋਟੋ ।‘‘
ਵੱਡੇ ਵੱਡੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੂਰੀ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸੀ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੱਥ ਵੱਢਆ ਲਏ ਸੀ ਮੇਰੇ ਜੀਂਦੇ ਜੀਅ ।
ਮੈਨੂੰ ਹੁਣ ਸਮਝ ਲੱਗੀ ਕਿ ਲੋੜ ਨਾਮੀਂ ਰੌਂਅ-ਰੁੱਚੀ ਕਿੰਨੀ ਔਂਤੜ ਸ਼ੈਅ ਆ ! ਇਹ ਰੌਂਅ-ਰੁਚੀ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਭਰਾ-ਪਿਉ-ਪਤੀ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ‘ ਵੰਡਦੀ ਰਹੀ ,ਫਿਰ ਪੁੱਤਰਾਂ-ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਰਹੀ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਟੋਟਿਆਂ-ਟੁਕੜਿਆਂ ‘ ਚ ਵੰਡ ਹੋਇਆ ਮੈਂ ਕਦੀ ਹਵਾ ‘ਚ ਤਾਰੀਆਂ ਲਾਉਦਾ ਰਿਹਾ । ਕਦੀ ਮਿੱਟੀ-ਘੱਟੇ ‘ਚ ਗੱਡ ਹੋਇਆ ਰਿਹਾ । ਘਰ ਦੇ ਵੱਡੇ ਜੀਅ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਉੱਪਰ ਹੇਠਾਂ , ਚੜ੍ਹਦੇ –ਡਿੱਗਦੇ ਨੂੰ , ਟੁੱਟਦੇ –ਜੁੜਦੇ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਪਰਖ਼ਦੇ ਹੀ ਰਹੇ ਸੀ । ਪਰ ਛੋਟਿਆਂ ਨੂੰ ਕੀ ਲੋੜ ਪੈ ਗਈ ਇੱਜਤ –ਫਿੱਜਤ ਕਰਨ ਦੀ , ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹੜੇ ਹਿੱਸੇ ਲੈਣੇ ਸੀ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ।‘ ਹੁਣ ਤਾਈਂ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੀਤੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ।
ਜਿਹੜੀ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਸੀ ਮੋਹ-ਤੇ ਵੀ ,ਇੱਜ਼ਤ –ਮਾਣ ਵੀ ,ਉਹਨਾਂ ਨਾਂ ਹੀ ਗਾਇਬ ਸੀ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ‘ ਚ ।
ਮੇਰੀ ਵੱਡੀ ਧੀ ਪਾਸ਼ੀ ਦਾ ।
ਉਹਨੇ ਕਦੀ ਵੀ ਹੜੇ-ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਮੰਗ ਨਹੀ ਸੀ ਕੀਤੀ । ਭੋਗ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਾਇਆ ਖੇਤ-ਬੰਨੇ ਦਾ , ਪੈਸੇ –ਧੇਲੇ ਦਾ । ਉਹਨੂੰ ਇਕੋ-ਇਕ ਗੌਂ ਸੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ । ਉਹਨੇ ਇਕ ਨਹੀਂ ਕਈ ਵਾਰ ਕਿਹਾ ਸੀ ਮੈਨੂੰ , ਤਰਲ ਜਿਹਾ ਪਾਉਂਦੀ ਨੇ – ‘‘ ਭਾਪਾ ਜੀ ਮੈਨੂੰ ਛੋਟੀ ਬੀਬੀ ਦੇ ਧੀਆਂ –ਪੱਤਰਾਂ ‘ਚ ਸਾਮਿਲ ਕਰੀ ਰੱਖੀਂ । ਕਿਧਰੇ ਲੀਕ ਨਾ ਮਾਰ ਦਈਂ ਮੇਰੇ ਨਾਂ ਤੇ । ‘‘
ਮੈਂ ਫੋਟੋ ਛਪੇ ਵਰਕੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰਕੇ ਤਹਿ ਸਿਰ ਕੀਤੇ ਹਨ , ਉਮਰ ਵਾਰ । ਫਿਰ ਨਿਗਾਹ ਮਾਰੀ ਹੈ ਹਰ ਇਕ ‘ਤੇ । ਪਹਿਲਾਂ ਤਰਵੀਂ ਜਿਹੀ , ਫਿਰ ਪੂਰੀ ਨੀਝ ਨਾਲ । ਉੱਪਰਲੀ ਫੋਟੋ ਵੰਡ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੀ ਲੱਗੀ ਐ –ਭਰਮਾਂ ਜੁੱਸਾ , ਨੋਕਦਾਰ ਪੱਗੜੀ ,ਖੜੀਆਂ ਮੁੱਛਾਂ ,ਛੋਟੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਖਿੱਲਰਲੀ ਜਿਹੀ । ਇਸ ਅੱਧ-ਅਕਾਈ ਫੋਟੋ ‘ ਚ ਨਹਿਰੂ-ਕੱਟ ਐਚਕਨ ਦਾ ਅੱਧਾ ਕੁ ਛਪਿਆ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ । ਇਸ ਐਚਕਨ ਮੇਰੀ ਪਿਤਾ-ਪੁਰਖੀ ਜ਼ੈਲ-ਜ਼ੱਦ ਸੀ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ । ਇਹ ਤੁਰਦੀ ਸੀ ਪੁਸ਼ਤ-ਦਰ-ਪੁਸ਼ਤ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਨਾਲ । ਇਹਨੇ ਬੜੇ ਜਲਵੇ ਬਖੇਰੇ ਸੀ ਓਧਰ ।ਬੜਾ ਕੁਝ ਕੀਤਾ ਸੀ ਮੇਰੇ ਤੱਕ ਪੁੱਜਦੀ ਨੇ ।ਓਧਰੋਂ ਐਧਰ ਆਉਂਦੀ ਨੇ ਵੀ ਇਹਨੇ ਆਪਣਾ ਰੰਗ ਦਿਖਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ –ਮੈਂ ਕਾਠਗੜ੍ਹ ਇਕ ਵਿਆਹ-ਸ਼ਾਦੀ ਤੇ ਗਿਆ ਚੰਨੋ ਨੂੰ ਮੁੜਦੀ ਵੇਰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਇਆ । ਨਾ ਪਾਸ਼ੀ ਨੂੰ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਟੱਬਰ ਦੀ ਇਕ ਹੋਰ ਕੁੜੀ ਦੇ ਗੋਰੇ-ਚਿੱਟੇ ਨੈਣ-ਨਕਸ਼ , ਮੇਰਾ ਅੰਦਰ-ਬਾਹਰ ਹੀ ਮੱਲ ਕੇ ਬਹਿ ਗਏ ਸੀ । ਉਨ੍ਹਾਂ , ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਾਦੂ-ਟੂਣਾ ਹੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਮੇਰੇ ਤੇ । ਮੈਂ ਮਲਿਕਪੁਰ ਮੁੜਦੇ ਨੇ ਹੀ ਰੇੜਕਾ ਖੜ੍ਹਾਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ -‘‘ ਮੈਂ ਚੰਨੋ ਨਈ ਜੀਤੋ ਲਿਆਉਣੀ ਆ ਉਦ੍ਹੀ ਥਾਂ ,ਭਾਮੇਂ ਹੇਠਲੀ ਉੱਪਰ ਹੋ ਜਏ । ‘‘ ਮੇਰੇ ਮਾਂ-ਪਿਓ ਹੈਰਾਨ-ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ । ਉਹ ਆਖਣ - ‘ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ ਏਨੂੰ ! ਕੀ ਇੱਲ-ਬਲ੍ਹਾ ਚੁੰਮੜ ਗਈ ਇਸ ਵਾਰ ਸਹੁਰੀ ਗਏ ਨੂੰ !! ‘‘
ਮੈਂ ਖਾਂਦੇ-ਪੀਂਦੇ ਘਰ ਦਾ ਲਾਡਲਾ , ਐਹੋਂ ਜਿਹੀਆਂ ਅੜੀਆਂ-ਜ਼ਿੱਦਾਂ ਪਹਿਲੋਂ ਵੀ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ , ਲਾਇਲਪੁਰ ।
ਬਾਪ ਮੇਰੇ ਨੇ ਤਾਂ ਖੈਰ ਬਹੁਤੀ ਉਜਰ ਨਾ ਕੀਤੀ । ਥੋੜ੍ਹੀ ਬਹੁਤੀ ਝਿੜਕ-ਝੰਭ ਕਰਕੇ ਚੁੱਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਚੁੱਪ ਕਰ ਰਿਹਾ । ਮਾਂ ਮੇਰੀ ਕਲੇਸ਼ ਪਾਈ ਬੈਠੀ ਰਹੀ ਕਈ ਚਿਰ । ਆਖੋ - ‘‘ ਏਹ ਕਿੱਦਾਂ ਹੋ ਜਊ । ਆਪਣੀ ਨੂੰਹ-ਧੀ ਛੱਡ ਕੇ ਅਸੀਂ , ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਰੀਕਾਂ ਦੀ ਕੁੜੀ ਕਿੱਦਾਂ ਲੈ ਆਈਏ ਆਪਣੇ ਘਰ । ਇਹ ਤਾਂ ਅਣਹੋਣੀ ਆ ਸਰਾਂ-ਸਰ । ਏਹ ਕੋਈ ਗਾਂ-ਮੋਹਿ ਥੋੜ੍ਹੀ ਆ , ਪਈ ਇਕ ਪਸੰਦ ਨਈ ਦੂਜੀ ਖੋਲ੍ਹ ਲਿਆਓ ।‘‘ ਅੱਗੋਂ ਮੈਂ , ਤਿਪਤਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਫ਼ਰਜੰਦ ਗੁਰਮੁੱਖਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੂ ਸੀ ਇਸ ਗੱਲੋਂ ਕਿ ਮਾਂ ਦਾ ਇਹ ਨਸੀਅਤ-ਨਾਮਾਂ ,ਉਹਦੀ ਸਿੱਖਿਆ-ਸਮਝਾਉਣੀ ਸਿਰਫ਼ ਗ਼ਰੀਬ-ਗੁਰਬਿਆਂ ਲਈ ਰਾਖਵੀਂ ਐਂ , ਜ਼ੈਲਦਾਰ ਘਰਾਂ ਤੇ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਇਹ ।
ਮਾਂ ਫਿਰ ਮੇਰੀ ਧੀ ਪਾਸ਼ੀ ਦਾ ਰਾਗ ਅਲਾਪਣ ਲੱਗ ਪਈ ।
ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਸੁਣਿਆਂ , ਅਣ-ਸੁਣਿਆਂ ਕਰਕੇ ਆਖ਼ਰ ਇਕ ਟੁੱਕ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਮਾਂ ਨੂੰ - ‘‘ ਉਹ ਭੇਜਣੀ ਭੇਜ ਦੇਣ ਸਿੱਧੀ ਤਰ੍ਹਾਂ , ਨਈਂ ਚੁੱਕ ਲਿਆਊਂ ਜ਼ਬਰਦਰਤੀ ।‘‘
ਉਦੋਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਮੇਰੀ ਐਚਕਨ ਗੂੰਜੀ ਸੀ ਮੇਰੇਂ ਅੰਦਰੋਂ । ਮੇਰੀ ਪਿਤਾ-ਪੁਰਖੀ ਐਚਕਨ । ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਪੂਰੇ ਸਫੇ ਜਿੰਨੀ ਵੱਡੀ ਹੈ ਇਹ । ਇਹ ਜੜੀ ਪਈ ਹੈ ਸਾਫ਼-ਸੁਧਰੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ‘ ਚ । ਚਮਕਦਾਰ ਸੋਨੇ ਰੰਗੇ ਫਰੇਮ ਨਾਲ । ਪਾਠ ਪੜ੍ਹਦੇ ਭਾਈ ਆਪਣੀ ਸਾਂਝੀ ਸੁਰ ‘ਚ ਮਸਤ ਹਨ । ਫੋਟੋ ‘ ਚ ਛਪਿਆ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਧੁੰਨ ‘ਚ । ਫਰੇਮ ਉੱਪਰ ਟਿਕਿਆ ਕੀਮਤੀ ਹਾਰ , ਮੇਰੇ ਮੂੰਹ-ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਉੱਘੜਦਾ ਕਰਦਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਮੈਨੂੰ । ਮੂੰਹ-ਚਿਹਰੇ ਨਾਲੋਂ ਮੇਰੀ ਐਚਕਨ ਨੂੰ ।ਕਾਠਗੜੀਏ ਇਸੇ ਦੀ ਘੁਰਕੀ ਨੇ ਡਰਦੇ ਕੀਤੇ ਸੀ । ਪਹਿਲੋਂ ਤਾਂ ਉਹ ਪੈਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲਾਉਂਦੇ । ਕਹਿੰਦੇ ਸੀ - ‘‘ ਅਹੀਂ ਵਿਆਈ –ਵਰ੍ਹੀ ਧੀ ਦੀ ਥਾਂ ਕੁ ਆਰ-ਕੰਜਰ ਕਿੱਦਾਂ ਤੋਰ ਦਈਏ । ਹਾਡਾ ਤਾਂ ਰਹਿੰਦਾ ਵੀ ਨੱਕ ਵੱਢਿਆ ਜਾਊ । ਹਾਨੂੰ ਤਾਂ ਹਜੇ ਪਹਿਲੀ ਦਾ ਈ ਸੱਲ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਿਆ । ਸਾਹਮਣੇ ਚੁੱਕੀ ਗਈ ਸੀ ਬਾਡਰ ਲੰਘਦਿਆਂ । ‘’
ਕਈ ਚਿਰ ਰੇੜਕਾ ਪਿਆ ਰਿਹਾ । ਆਖਿਰ ਕਿਸੇ ਸਿਆਣੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੁਬਿਧਾ ਹੱਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ । ਉਸ ਨੇ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਸੀ – ‘’ਤੁਹੀ ਏਨੂੰ ਵੀ ਉਥੇ ਈ ਵਿਆਹ ਦਿਓ , ਉਸੇ ਜੁਆਈ ਨਾਲ । ਜ਼ੈਲਦਾਰਾਂ ਘਰੀਂ ਤਾਂ ਕਈ ਕਈ ਵਸੇਬਾ ਕਰਦੀਆਂ । ਇਹ ਤਾਂ ਭਲਾ ਹੈ ਈ ਦੋ । ….ਇਹ ਨਮੀਂ ਗੱਲ ਥੋੜ੍ਹੀ ਆ ! ‘’
ਜੀਤੋ ਦਾ ਮਸਲਾ ਸਿਰੇ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਚੰਨੋ ਅੜ ਖਲੋਤੀ । ਅੜੀ ਕੀ ਉਹਨੇ ਸਾਫ਼ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ । ਕਹਿੰਦੀ – ‘’ ਮੈਂ ਰਹਿਣਾ ਈ ਨਈਂ ਐਹੋ ਜੇਏ ਜੂਠ ਬੰਦੇ ਨਾ । ਰਹਿਣਾ ਛੱਡਕੇ ਥੁੱਕਣਾ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਏਦ੍ਹੇ ਮੂੰਹ ‘ਤੇ ।ਪ੍ਰਛਾਮਾਂ ਤੱਕ ਨਈਂ ਪੈਣ ਦੇਣਾ ਨਾ ਆਪਣੇ ਤੇ , ਨਾ ਆਪਣੀ ਧੀ ਤੇ । ‘’
ਚਾਹੰਦਾ ਮੈਂ ਵੀ ਇਹੋ ਕੁਝ ਸੀ , ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ-ਜ਼ੋਰ ਉੱਤਰ ਨੇ ,ਉਸ ਦੀ ਟੈਂ-ਟੱਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਜਿਵੇਂ ਭਾਂਬੜ ਬਾਲ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ । ਰੋਹ-ਗੁੱਸੇ ‘ ਚ ਆਇਆ ਮੈਂ ਸਿਰ ਤੋਂ ਪੈਰਾਂ ਤੱਕ ਕੰਬ ਉੱਠਿਆ ਸੀ । ਇਵੇਂ ਤਾਂ ਕਦੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਈ ਮੇਰੇ ਨਾਲ , ਨਾ ਮੇਰੇ ਪੁਰਖਿਆ ਨਾਲ ।ਮੇਰੇ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਮੇਰੀ ਐਚਕਨ ਦੀ ਪਿੱਠ ਲੱਗੀ ਸੀ ,ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ । ਤਾਂ ਵੀ ਬਿਲਕੁਲ ਸੁਰਖਰੂ ਸੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ । ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਚਿੱਤ-ਚੇਤੇ ‘ ਚੋਂ ਵੀ ਕੋਣਾ ਖਾਲੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤਾ । ਉਸ ਦਾ ਮੋਹ-ਜਾਲ ਤਹਿ-ਦਰ-ਤਹਿ ਲਿੱਪਟਦਾ ਗਿਆ ਸੀ ਮੇਰੇ ਦੁਆਲੇ ।ਕਾਠਗੜ੍ਹ ਗਿਆ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾ ਮਿਲਦਾ ਸਾਂ ਉਚੇਚ ਨਾਲ । ਉਹ ਵੀ ਸਾਬ੍ਹ ਸਲਾਮ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਸੀ , ਕਦੀ ਰਸਮੀਂ ਜਿਹੀ ਕਦੇ ਪੂਰੇ ਮੋਹ-ਤੇਹ ਨਾਲ । ਵਿਚ-ਵਾਰ ਉਸ ਨੇ ਹਰਜੀਤ ਦੇ ਬਾਲ-ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਹਾਲ-ਹਵਾਲ ਵੀ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ।ਉਹਨੂੰ ਛੋਟੀ ਬੀਬੀ ਆਖਦਿਆਂ । ਇਕ ਵਾਰ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਸਹਿ-ਸੁਭਾ ਦੀ ਆਖੀ ਮੈਨੂੰ - ‘‘ ਭਾਪਾ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਧੀਆਂ-ਪੁੱਤਰਾਂ ‘ ਚੋਂ ਖਾਰਜ ਨਾ ਕਰ ਦਈਂ । ਕਾਟਾ ਨਾ ਮਾਰ ਦਈਂ ਮੇਰੇ ਨਾਂ ਤੇ । ‘‘ ਉਦੋਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਪੜ੍ਹਦੀ ਸੀ ਕਿਸੇ ਵੱਡੀ ਜਮਾਤ ‘ਚ ।
ਮੈਂ ਹੋਰ ਵੀ ਮੋਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਉਸਦੇ ਭੋਲੇਪਨ ਤੋਂ ।
ਉਸ ਵਾਰ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਲੱਗਾ ਸੀ ਕਿ - ‘‘ ਏਦ੍ਹੀ ਮਾਂ ਚੰਨਣ ਕੌਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੱਧੇ ਹਿੱਸੇ ਨਹੀ ਏਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕੀਤਾ । ‘‘ ਇਹ ਠੀਕ ਸੀ ਜਾਂ ਗ਼ਲਤ ਮੈਂ ਨਿਰਣਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰ ਸਕਿਆ ।
ਮੈਂ ਕਾਠਗੜ੍ਹ ਜਾਣਾ ਉੱਕਾ ਹੀ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ।
ਫਿਰ ਥੋੜ੍ਹੇ ਕੁ ਸਾਲੀਂ ਉਹ ਆਪ ਚੱਲ ਕੇ ਆ ਗਈ , ਮਲਿਕਪੁਰ । ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ । ਸੋਹਣਾ-ਸੁਨੱਖਾ ਪੁਲਿਸ ਅਫ਼ਸਰ । ਨਾਲ ਦੋ ਤਿੰਨ ਬਾਡੀ-ਗਾਰਡ । ਮੈ ਅੰਦਰੋਂ ਅੰਦਰੀ ਸਹਿਮ ਗਿਆ । ਜੀਤੋਂ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਭੈਅ-ਭੀਤ । ਸਾਨੂੰ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਸ਼ੀ ਦੇ ਅੱਧੇ-ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਤੌਖਲਾ । ਪਰ, ਉਹਦੇ ਛਾਹ ਵੇਲੇ ਦੀ ਆਈ ਨੇ ਕੋਈ ਗੱਲ ਹੀ ਨਾ ਕੀਤੀ ਐਸੀ – ਵੈਸੀ ।ਭੋਗ ਤੱਕ ਨਾ ਪਾਇਆ ਹਿੱਸੇ – ਵਿੱਸੇ ਦਾ ।ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਜੀਅ ਅੰਦਰੋਂ ਅੰਦਰ ਊਈਂ ਘੁੱਟੇ-ਵੱਟੇ ਰਹੇ । ਓਪਰਾ ਓਪਰਾ ਹੱਸਦੇ ਬੋਲਦੇ ਦਿੱਖ ਦਿਖਾਵਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ । ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਚਾਅ ਚੜ੍ਹਿਆ ਰਿਹਾ ਸੀ । ਉਸ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ‘ ਚ ਅਪਣੱਤ ।
ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਨਿਰਛੱਲ ਸੀ , ਉਸ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ‘ ਚ ਅਪਣੱਤ ।
ਲੋਢੇ ਕੁ ਵੇਲੇ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਉਦਾਸ ਜਾਪੀ ਸੀ । ਇਸ ਵਾਰ ਉਸ ਦੇ ਬੋਲ ਮੈਂ ਇੱਕਲੇ ਨੇ ਨਹੀਂ ਘਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੀਆਂ ਨੇ ਸੁਣੇ ਸਨ - ‘‘ ਭਾਪਾ ਜੀ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ-ਧੀਆਂ ‘ ਚੋਂ ਉੱਕਾ ਈ ਖਾਰਜ ਕਰ ਛੱਡਿਆ । ਕਾਟਾ ਈ ਮਾਰਤਾ ਮੇਰੇ ਨਾਂ ਤੇ । ਤੁਸੀਂ … ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਜੇ ਈ ਨਈਂ , ਮਿਲਣੀ ਕਰਨ ਵੀ ।‘‘
ਇਸ ਵਾਰ ਉਸ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ‘ ਚ ਹਿਰਖ਼ ਸੀ , ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਉਦਾਸੀ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ‘ ਚ ਉਲਾਮ੍ਹਾ । ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਹਿਰਖ਼ – ਰੋਹ , ਉਸਦੀ ਉਦਾਸੀ ਨੂੰ ਹੁਣ ਤੱਕ ਸਾਂਭੀ ਰੱਖਿਆ ਐ । ਦੋ-ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲ ਵੀ ਆਇਆਂ , ਆਨੀਂ-ਬਹਾਨੀਂ । ਉਸ ਦੇ ਫਾਰਮ ਤੇ ਪੁੱਜ ਕੇ ਹਨੂਮਾਨਗੜ੍ਹ । ਉਸ ਦੇ ਅੱਠਾਂ ਮੁਰੱਬਿਆਂ ਦੇ ਟੱਕ ‘ ਚ ਘੁੰਮ ਫਿਰ ਵੀ ਆਇਆ , ਉਸ ਦੀ ਜੀਪ ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ।
ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਸੌ ਏਕੜ ਦੇ ਫਾਰਮ ‘ ਚ ਘੁੰਮਦੇ ਦੀ ਮੇਰੀ ਸੱਠਾਂ-ਸੱਤਰਾਂ ਖੇਤਾਂ ਦੀ ਜ਼ੈਲਦਾਰੀ ਪਾਣੀਓ-ਪਾਣੀ ਹੋਈ ਰਹੀ ਸੀ । ਉਸਦੀ ਕਾਰਾਂ-ਜੀਪਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਮਹਿਲ-ਨੁਮਾ ਕੋਠੀ , ਇਸਦਾ ਹਰ ਇਕ ਕਮਰਾ-ਚੁਬਾਰਾ , ਹਰ ਇਕ ਬਾਗ਼-ਬਗੀਚਾ , ਜਿਵੇਂ ਗਿਲਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਮੇਰੇ ਤੇ , ਮੇਰੀ ਦੁੱਧ –ਚਿੱਟੀ ਐਚਕਨ ਤੇ – ‘‘ ਭਾਪਾ ਜੀ ,ਸਾਡੀ ਮਾਲਕਣ ਨੂੰ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਨਈਂ ਪਿਤਾ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ , ਪਿਤਾ ਦੀ । ‘‘
ਅੱਜ ਦੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ‘ ਚ ਉਸ ਮਾਲਕਣ ਪਾਸ਼ੀ ਦਾ ਨਾਂ ਫਿਰ ਗਾਇਬ ਹੈ । ਇਹ ਮੈਂ ਨਹੀਂ , ਅਖ਼ਬਾਰ ‘ ਚ ਛਪੇ ‘ ਦੁਖੀ-ਹਿਰਦਿਆਂ ‘ ਨੇ ਕੀਤਾ । ਮੈਂ ….ਮੈਂ ਤਾਂ ……। ‘’
ਮੈਂ ਅੰਤਮ ਅਰਦਾਸ ਲਈ ਲੱਗੇ ਲੰਮੇ ਪੰਡਾਲ ’ ਚ ਦੂਰ ਤੱਕ ਨਿਗਾਹ ਮਾਰੀ ਹੈ । ਪਾਸ਼ੀ ਮੈਨੂੰ ਕਿਧਰੇ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ । ਨਾ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ । ਸਾਰਾ ਪੰਡਾਲ ਭਰਿਆ ਪਿਆ । ਭਰਿਆ ਛੱਡ ਕੇ ਤੂੜ ਹੋਇਆ ਪਿਆ ,ਖੜਿਆਂ-ਬੈਠਿਆਂ ਨਾਲ ।ਮੇਰੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਹਰਜੀਤ , ਉਸ ਦੇ ਚਾਰੇ ਸਜੇ-ਧਜੇ ਧੀਆਂ-ਪੁੱਤਰ ਪਹਿਲਾਂ ਬੈਠੇ ਦਿਸੇ ਸੀ ਮੈਨੂੰ ,ਹੁਣ ਉਸੇ ਤਰਤੀਬ ’ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ । ਦਰਜਾ-ਬ-ਦਰਜਾ ਉਮਰਵਾਰ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਿਛਲੀ ਪਾਲ ’ ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੱਸਾਂ-ਸਹੁਰੇ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਰੀਸੇ ਮੈਂ ਵੀ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਠਦਿਆਂ ਸਾਰ ਹੱਥ ਜੋੜ ਲਏ ਹਨ । ਅੱਖਾਂ ਮੁੰਦ ਲਈਆਂ ਹਨ । ਉਹ ਸ਼ਰਧਾ-ਮੁਗੱਧ ਹੋਏ ਕੋਈ ਬੇਨਤੀ ,ਕੋਈ ਇਲਤਜ਼ਾਅ , ਕੋਈ ਖਾਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫ਼ਰਮਾਇਸ਼ ਕਰਦੇ ਲੱਗੇ ਹਨ । ਕਿਸੇ ਰੱਬ-ਗੁਰੂ ਕੋਲ । ਕਿਸੇ ਸ਼ਾਹ-ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਅੱਗੇ , ਹਾਂ ਸੱਚ-ਮੁੱਚ ਇਵੇਂ ਹੀ ਹੋਇਆ ਹੈ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਹੈ - ’ ’ ਸਰਦਾਰ ਬਹਾਦਰ ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਮੁੱਖਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜ਼ੈਲਦਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚਰਨਾਂ ’ ਚ ਨਿਵਾਸ ਦਈਂ , ਏਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਆਵਾਗਰਮਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ । ’ ’ ਪਰ ,ਝੱਟ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਾ , ਇਹ ਬੋਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੂੰਹੋਂ ਨਹੀਂ , ਭਾਈ ਜੀ ਦੇ ਮੁਖਾਰਬਿੰਦ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਹਨ । ਉਹ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੱਥ ਜੋੜੀ ਖੜਾ ਹੈ , ਗੁਰੂ ਬਾਬੇ ਦੀ ਬੀੜ ਸਾਹਮਣੇ । ਉਸਨੇ ਕਿੰਨਾ ਕੁਝ ਹੋਰ ਵੀ ਆਖਿਆ ਬੋਲਿਆ ਹੈ , ਸੱਦੇ ਉੱਠੀ ਜਾਹਿ ਦੇ ਮਹਾਂਵਾਕ ਅਨੁਸਾਰ , ਆਪ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਬਖ਼ਸ਼ੀ ਹੋਈ ਸੁਆਸਾਂ ਦੀ ਪੂੰਜੀ ਸਮੇਟ ਕੇ , ਆਪ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਵਾਨ ਹੋਈ ਜੀਵਨ ਯਾਤਰਾ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ ਸਰਦਾਰ ਬਹਾਦਰ ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਮੁੱਖਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜ਼ੈਲਦਾਰ , ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਆ ਵਿਰਾਜੇ ਹਨ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੇਵਤਾ ਰੂਹ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚਰਨਾਂ ’ ਚ ਨਿਵਾਸ ਦੇਣ ਦੀ ਕਿਰਪਾਲਤਾ ਕਰਨੀ ਜੀ । ਆਵਾਗਰਮਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਦਾ ਕਿਰਤਾਰਥ ਕਰਨਾ ਜੀ । ਹੇਅ ਗੁਰੂ ਗਰੀਬਨ-ਨਿਬਾਜ ਜੀਓ , ਪਿੱਛੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਭਾਣਾ ਮੰਨਣ ਦਾ ਬੱਲ ਬਖ਼ਸ਼ਣਾ ਜੀ ਵਗੈਰਾ-ਵਗੈਰਾ । ’ ’ਭਾਈ ਜੀ ਨੇ ਹੋਰ ਕੀ ਕੁਝ ਕਿਹਾ , ਉਸ ਨੇ ਕਿਹੜਾ ਵਿੱਖਿਆਨ ਕਦ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ , ਮੇਰਾ ਇਸ ਵੱਲ ਰਤੀ ਭਰ ਵੀ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਿਹਾ ।ਮੈਨੂੰ ਪਾਸ਼ੀ , ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਗੈਰਮੌਜੂਦਗੀ ਵੀ ਹੁਣ ਲੱਗਭੱਗ ਵਿਸਰ ਹੀ ਗਈ ਸੀ । ਮੈਂ …ਮੈਂ ਤਾਂ ਜੀਵਨ-ਯਾਤਰਾ , ਦੇਵਤਾ – ਰੂਹ ,ਚਰਨਾਂ ’ ਚ ਨਿਵਾਸ , ਆਵਾਗਰਮਨ ਦਾ ਚੱਕਰ ,ਭਾਣਾ ਮੰਨਣ ਵਰਗੇ ਸ਼ਬਦ – ਜੁੱਟਾਂ ਦੀ ਅਰਥ ਸੰਗਿਆ ’ ਚ ਉਲਝਿਆ , ਕਿੰਨਾ ਚਿਰ ਹੋਰ ਉਵੇਂ ਖੜਾ ਰਿਹਾ । ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਤਾਂ ਮੈ ਵਰਤਦਾ ਆਇਆ ਸੀ ,ਮੇਰੇ ਵੱਡੇ-ਵਡੇਰੇ ਵਰਤਦੇ ਆਏ ਸੀ ,ਚਿਰਾਂ ਤੋਂ ।ਇਹ ਆਪ ਹੀ ਤਾਂ ਘੜੇ-ਬਣਾਏ ਸੀ ਮੇਰੀ ਵੱਡੇ-ਵਡੇਰੇ ਵਰਤਦੇ ਆਏ ਸੀ , ਚਿਰਾਂ ਤੋਂ । ਇਹ ਆਪ ਹੀ ਤਾਂ ਘੜੇ ਬਣਾਏ ਸੀ ਮੇਰੀ ਪਿਤਾ-ਪੁਰਖੀ ਐਚਕਨ ਨੇ , ਕਮੀਂ-ਕਾਮਿਆਂ ਲਈ , ਦਿਹਾੜੀਦਾਰਾਂ ਡਗਾਰਾਕਾਰਾਂ ਲਈ । ਕੰਮ ਜੂ ਲੈਣਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ । ਖੇਤਾਂ-ਪੈਲੀਆਂ ‘ ਚ ,ਘਰਾਂ-ਹਵੇਲੀਆਂ ‘ ਚ । ਗੋਹੇ-ਕੂੜੇ ਦਾ , ਸਾਫ਼-ਸਫਾਈ ਦਾ , ਹੋਰ ਵੀ ਗੋਡੀ-ਵਾਡੀ ਦਾ । ਇਹ ਲੋਕ ਕਿੰਨਾ ਭੈਅ ਮੰਨਦੇ ਰਹੇ ਸੀ , ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ । ਇਹ ਲੋਕ ਕਿੰਨਾ ਭੈਅ ਮੰਨਦੇ ਆਏ ਆ , ਹੁਣ ਤੱਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੇ ਆ , ਨਿਰੇ-ਪੁਰੇ ਸ਼ਬਦ ਅਡੰਬਰ ਦਾ । ਸੁਰਤ ਹੀ ਨਹੀਂ ਆਉਣ ਦਿੱਤੀ । ਸੋਝੀ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਕਰਨ ਦਿੱਤੀ ਸਾਡੀ ਇਸ ਐਚਕਨ ਘਾੜਤ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ।
ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਾ , ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੇ ਭਾਈ ਨੇ ਮੇਰੇ ਹੀ ਸ਼ਬਦ ਕੋਸ਼ ਦਾ ਨੇਜ਼ਾ ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਹੀ ਸੀਨੇ ‘ ਖੋਭ ਦਿੱਤਾ ਹੈ । ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਟਾਂਚ – ਟਕੋਚ ਕੀਤੀ ਹੈ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ । ਮੇਰੇ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਮੇਰੀ ਐਚਕਨ ਨੂੰ । ਗੁੱਸਾ ਤਾਂ ਆਉਣਾ ਹੀ ਆਉਣਾ ਸੀ ਇਹਨੂੰ । ਆਇਆ ਕੀ ਗੁੱਸਾ-ਗੁਬਾਰ ਤਾਂ ਇਹਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਹੀ ਜਾ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੈ ਸਿੱਧਾ । ਆਪੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋਈ ਇਹ ਅਵਾ – ਤਵਾ ਬੋਲਣ ਲੱਗ&

No Comment posted
Name*
Email(Will not be published)*
Website




Can't read the image? click here to refresh

Enter the above Text*